|
Normal bir gebelik oluşurken rahmin her iki tarafından yumurtalıklara doğru uzanan tüplerin içersinde sperm hücreleri ile yumurta karşılaşıp döllenir. Daha sonra da döllenen yumurta rahim iç tabakasına doğru ilerler ve 5-7 gün içersinde rahim içinde bir noktaya yerleşerek büyümeye başlar.
Eğer gebelik ürünü (döllenmiş yumurta) endometrium dediğimiz rahim iç tabakasının dışında bir yere yerleşirse dış gebelik oluşur. Tüm gebeliklerin % 1-2’si dış gebeliktir.
DIŞ GEBELİK SEBEPLERİ
Geçirilmiş enfeksiyonlara ve cerrahi işlemlere bağlı olarak tüplerde meydana gelen daralma ve tıkanmalar nedeniyle embriyo rahim içine uygun zamanda varamaz. Böylece tüplerin içinde, yolunun üzerinde herhangi bir yerde takılır ve burada büyümeye devam eder. Tüplerin ucunda bulunan ve püsküle benzeyen yapıların yumurta hücresini yakalamada gecikmesi, aynı nedenlerle bağlı olarak yumurta hücresinin rahim içine doğru göçünün yavaşlaması sonucu da dış gebelik gelişebilir.
Tüpün içinde büyümekte olan embriyo bir süre sonra etrafındaki dokuyu tahrip ederek o bölgedeki damarlardan birini de yırtarak kanama başlatır. İşte dış gebeliğin en büyük ve yaşamsal bir tehlike yaratması bu kanamadan kaynaklanır. Bu kanamayı durdurmak ve kişinin yaşamını kurtarmak için genellikle acil müdahele gerekir. Nadiren yırtılan damarın kanaması kendiliğinden durabilir ve herhangi bir tedaviye gerek kalmadan da sorun çözülebilir. Ama genellikle ya cerrahi olarak ya da daha erken dönemlerde dış gebelik tüpü hasarlanmadan yakalanırsa medikal tedavisi mutlaka gerekir.
GÖRÜLDÜĞÜ YERLER
1- En sık olarak (% 90) tüplerde yerleşir.
2- Karın boşluğunda
3- Yumurtalıklarda
4- Rahim ağzında
5- Rahimin kas tabakası içinde
KİMLERİN YATKINLIĞI VARDIR
1- En sık 35-45 yaşları arasında görülür.
2- Daha önce dış gebelik geçirenlerde tekrar dış gebelik riski artmıştır.
3- Geçirilmiş genital sistem iltahapları enfeksiyonları (salpenjit), endometriozis ve tümör gibi sebeplere bağlı oluşmuş olan tüp hastalıkları olanlarda risk artar. Özellikle Klamidya denen mikroorganizma, tüp harabiyeti ve takiben dış gebeliğe yol açan en önemli etkenlerden birisidir.
4- Tüplerin bağlanması, tekrar açılması, daha önce geçirilmiş dış gebelik ameliyatı ya da mikrocerrahi operasyonları gibi tüplere yönelik cerrahi müdahaleler riski artırır.
5- Rahim ve tüplerdeki doğumsal kusurlar da etkili olabilir
6- Rahim içi araçları (spiral) kullananlarda genel olarak gebelik olasılığı azalmıştır. Ancak rahim içi araç kullananlarda eğer gebelik gerçekleşirse bu gebeliğin dış gebelik olma olasılığı ise artmıştır.
7- Eğer kişi düşük doz progesteron içeren özel bir tip doğum kontrol hapı veya ilişki sonrası koruyucu hap kullanmışsa dış gebelik riski artar.
8- Sigara içmek de dış gebelik riskini artırır.
BELİRTİLER
Erken dönemde tüm gebeliklerde olan adet gecikmesi olur. Ancak kısa bir süre sonra, gebelik tüpü germeye ve ağrı oluşturmaya başlar. Bu ağrı geçmeyen bir tarzda ve genelde de tek tarafta kasıkta hissedilir. Bu arada lekelenme tarzında veya daha fazla miktarda vajinal kanamalar görülebilir
.
Eğer dış gebelik tüpü yırtar ve kanama olursa, hasta bıçak saplanır tarzında şiddetli bir ağrı hisseder. Ayrıca baş dönmesi, bayılma, omuz ağrısı gibi iç kanamaya bağlı yakınmalarla hastaneye başvurur. Geç kalınırsa iç kanamadan hasta şoka girebilir. Nadiren ağrı ile birlikte ishal, bulantı, kusma da olabilir. Ayırıcı tanıda en önemli konu hekimin bayanın dış gebelik olma olasılığını aklına getirerek gebelik testi istemesidir.
TANI
1- Sistemik ve Jinekolojik muayene
2- ß-HCG denilen kanda gebelik testi
3- Transvajinal ultrasonografik inceleme
Yukarıdakilerin sonrasında gerekirse daha ileri tetkikler ve hatta kesin tanı amacıyla laparoskopi yapılabilir. Ancak tecrübeli bir jinekolog genellikle dikkatli bir muayene ve yukarıdaki testlerle tanıyı koyar.
TEDAVİ
Tedavide amaç annenin hayati tehlikesini yok etmek, dış gebeliği sonlandırmak ve elbette kadının doğurganlığını da korumaktır.Hastanın yaşı, genel durumu, acil cerrahi gerektirip gerektirmemesi, gelecekteki çocuk arzusu, gebelik kitlesinin yeri ve büyüklüğü, dış gebeliğin tüpleri yırtıp yırtmadığı gibi bir takım özelliklere bakılarak aşağıdaki tedavilerden biri seçilir:
• Bekleme tedavisi (ultrasonografi ve beta hCG takibi ile dış gebeliğin kendiliğinden gerileyip gerilemediği gözlenir.
• Tıbbi tedavi (metotreksat gibi bazı ilaçlar verilerek dış gebelik yok edilmeye çalışılır)
• Cerrahi tedavi
a) Açık ameliyatla
b) Laparoskopik (kapalı) ameliyatla
İç kanaması fazla olan ve şoka girmek üzere olan hastalarda çok acil olarak açık ameliyat tercih edilebilir. Genel durum iyi ve kanama bulgusu yoksa laparaskopi tercih edilir.
Kadının tüplerinden birinin yırtılması veya alınması, normal yumurtlamasına engel değildir, ancak hamile kalma şansı normalden daha azalacaktır. Dış gebeliğin tekrar etme olasılığı % 7 - 10 arasındadır .
|